GÜCÜN BEDELİNİ ÖDEMEYİ BIRAKMAK

İnsanın hayatında bazı dönemler vardır ve dışarıdan bakıldığında her şey yolunda görünür. Hatta yolunda görünmekten de öte, birçok insanın ulaşmak istediği şeyler artık onun hayatının içindedir. Kapılar açılmıştır. İnsanlar aramaktadır. Sofralar kurulmaktadır. Daha önce uzaktan bakılan çevreler artık gündelik hayatın bir parçası olmuştur. İnsan kendini güçlü hisseder. Etkili hisseder. Seçilmiş hisseder.

Ama bazen tam da bu noktada içerden çok sessiz birtakım sorular yükselir “Ben burada gerçekten yaşıyor muyum? içindeki boşluk tamamen kapandı mı? Arzu ettiğim tatmini yaşıyor muyum?”

Bu sorular, insanın hiçbir şeyi yokken sorduğu bir sorular değildir çoğu zaman. Tam tersine, birçok şeyi elde etmişken gelir. Bir şeyleri başardığını, ayakta kalabildiğini, para kazanabildiğini, başkalarının gözünde önemli olabildiğini gördükten sonra gelir. Çünkü insanın dışarıdaki hayatı büyüdükçe, içeride susturduğu yerler daha görünür olur. Kalabalık artar ama temas azalır. İmkân çoğalır ama iç rahatlığı büyümez. Toplantılara ve buluşmalara çağrılmak artar ama aitlik hissi gelmez.

İşte o zaman insan, gücün ona ne verdiğini değil, ondan ne aldığını görmeye başlar.

Güç kötü değildir. Para kötü değildir. Başarı kötü değildir. İnsan emeğinin karşılığını almak ister. Güvende olmak ister. Kimseye muhtaç olmadan yaşamak ister. İstediğinde hareket edebilmek, kendi kararlarını verebilmek, kendine alan açabilmek ister. Bunlar çok insani şeylerdir. Ama bir noktadan sonra güç araç olmaktan çıkıp insanın kendini ispat etme biçimine dönüşür. İşte tehlike orada başlar.

“Ben güçlü olursam kimse beni ezemez.”

“Ben kazanırsam kimse beni küçümseyemez.”

“Ben kontrol edersem kimse beni yarı yolda bırakamaz.”

“Ben seçilirsem değersiz değilim.”

İnsan fark etmeden hayatını bu cümlelerin üzerine kurar. Sonra bütün enerjisini daha çok kazanmaya, daha çok görünmeye, daha çok kabul edilmeye, daha çok aranmaya verir. Ama dışarıdan gelen değer duygusu güce sunulan saygı olduğundandır belki de içeride kök salmaz. Alkış bir süre iyi gelir, sonra biter. Davet bir süre iyi gelir, sonra yorulur. Güç bir süre korur, sonra esir alır.

Üzerimize giyilen kıyafetler, cildimize sürüklen ürünler, imkanlarımıza ve gücümüze sunulan hürmetler deriden çok derine geçmiyor, benliğimize kadar işlemiyor.

Bunu insan bazen çok geç fark eder. Başkalarının sana sunduğu imkânlar, seni gerçekten gördükleri anlamına gelmez. Bir masada yerinin olması, oraya ait olduğun anlamına gelmez. Birilerinin seni araması, seni gerçekten sevdiği anlamına gelmez. Bazen insanlar senin insan tarafını değil, gücünün çevresinde oluşan alanı sever. Seninle değil, senin temsil ettiğin şeyle ilişki kurar. Sen de uzun süre bunu sevgi sanabilirsin.

Çünkü insanın seçilmeye ihtiyacı varsa, çağrılmayı sevgi zanneder.

Bu çok ince bir çizgidir. Birileri seni sürekli hayatına dahil ediyordur. Seni yanında görmek istiyordur. Sana alan açıyordur. Ama karşılığında senden görünmeyen bir şey ister: hazır olmanı, uyum sağlamanı, çağrıldığında gelmeni, ritmini ona göre ayarlamanı, onun dünyasında işlevli kalmanı. Bu başta hoş gelir. İnsan kendini özel hisseder. “Demek ki benim yerim var” der. Sonra bir gün bakar ki, o yerin bedeli kendi özgürlüğüdür.

İşte insanın içini asıl yoran şey budur.

Bir hayat sana imkân veriyor olabilir. Ama aynı hayat nefesini de daraltıyorsa, durup bakmak gerekir. Bir ilişki sana kapı açıyor olabilir. Ama o kapıdan her geçtiğinde kendinden biraz daha uzaklaşıyorsan, durup bakmak gerekir. Bir çevre seni parlatıyor olabilir. Ama o parıltının karşılığında kendi sesini kısıyorsan, durup bakmak gerekir.

Çünkü her imkân nimet değildir. Bazı imkânlar bağlılıktır. Bazı sofralar özgürlük değil, borç duygusu verir. Bazı insanlar seni yükseltirken aynı anda kendilerine bağımlı kılar. Bazı hayatlar dışarıdan zengin görünür ama içeride sürekli tetikte tutar.

İnsan burada kendinden uzaklaşır.

Bir yandan daha fazlasını yapabilecek gücü vardır. Daha çok kazanabilir. Daha geniş çevrelere girebilir. Daha büyük hedeflere koşabilir. Önünde imkân vardır. Hatta belki bütün düzen ona “devam et” diyordur. Ama içerde başka bir yer artık yorulmuştur. “Ben daha ne kadar kendimi kanıtlayacağım?” diye sorar. “Daha ne kadar güçlü görünmek zorundayım?” der. “Daha ne kadar başkalarının dünyasında değerli bir misafir olup kendi hayatımda yerleşemeyeceğim?”

Bu soru geldiğinde insanın içindeki eski düzen sallanmaya başlar.

Çünkü insan uzun süre kendini güçlü olmakla hayatta tuttuğunu sanır. Kontrol etmekle güvende kaldığını sanır. Her şeyi yönetmekle kırılmaktan kurtulduğunu sanır. Ama bir gün anlar ki, her şeyi kontrol etmek insanı korumaz; bazen sadece yalnız bırakır. Hep hesabı kapatan, hep yolu çizen, hep yükü taşıyan, hep çözen kişi olursan, bir süre sonra kimsenin gerçekten yanında durup durmadığını da anlayamazsın. Çünkü herkese alanı sen açmışsındır, herkesin yükünü sen taşımışsındır, herkesin ritmini sen idare etmişsindir.

Sonra yorulursun.

Ve o yorgunluk sadece bedenin yorgunluğu değildir. Bu, insanın artık kendi hayatının içinde yabancı gibi dolaşmasının yorgunluğudur. Her yerde görünür olup hiçbir yerde tam olamamanın yorgunluğudur. Herkes tarafından aranıp, kimse tarafından gerçekten tutulmamanın yorgunluğudur. Bir şeyleri sürekli başarmış olmanın ama bir yere yerleşememenin yorgunluğudur.

Bir insan yıllarca hızla yaşadıysa, yavaşlamak ona başta eksiklik gibi gelir. Sanki bir şeyi kaçırıyormuş gibi. Sanki durursa geriye düşecekmiş gibi. Sanki daha fazlasını yapabilecekken yapmamak yenilgiymiş gibi. Ama bazı dönemlerde insanın asıl cesareti hızlanmak değil, durabilmektir. Çünkü hız bazen güç değildir, kaçıştır. Koşmak bazen üretmek değildir, içerdeki sessizliği duymamak için çıkarılan gürültüdür.

Bu yüzden insanın kendine sorması gereken soru şudur. Ben gerçekten büyüyor muyum, yoksa daha büyük gözükmek için sadece daha büyük bir yorgunluk mu kuruyorum?

Bir hayatın büyümesiyle insanın büyümesi aynı şey değildir. Daha çok kazanmak büyümek değildir tek başına. Daha çok tanınmak, daha çok çağrılmak, daha çok istenmek büyümek değildir. Bazen insanın büyümesi, daha az şeye ihtiyaç duymasıyla başlar. Daha az onaya, daha az gösteriye, daha az kalabalığa, daha az ispat savaşına.

Bir noktadan sonra insan şunu anlayabilir: “Yapabiliyor olmam, yapmak zorunda olduğum anlamına gelmiyor.”

Bu cümle çok güçlüdür. Özellikle hayatını hırsla, başarıyla, mücadeleyle kurmuş insanlar için. Çünkü böyle insanlar fırsat görünce koşmaya alışmıştır. Kapı açılınca içeri girmeye alışmıştır. Daha fazlası mümkünse kendini zorlamaya alışmıştır. Ama her açık kapıdan geçmek gerekmez. Her imkânın peşinden gitmek gerekmez. Her güç alanına dahil olmak gerekmez. İnsan bazen kendine şunu demelidir. “Evet, bunu yapabilirim. Ama bu bana iyi geliyor mu?”

İşte gerçek kırılma burada başlar.

Çünkü mesele artık gücü reddetmek değildir. Başarıdan utanmak değildir. Parayı küçümsemek değildir. Mesele şudur: Bu gücün bedelini daha ne kadar ödeyeceğim? Ve ne kadar bedel ödediğimin farkında mıyım?

Bazen insanın hayatındaki bazı bağlar hem verir hem alır. Hem yükseltir hem tüketir. Hem kapı açar hem nefes daraltır. Hem seni değerli hissettirir hem de seni kendine mecbur eder. Böyle bağlardan çıkmak kolay değildir. Çünkü insan sadece bir kişiden, bir çevreden ya da bir düzenden uzaklaşmaz; o düzenin verdiği onaydan da uzaklaşır. “Ben onsuz da değerliyim” diyebilmek gerekir.

Bu kolay değildir.

Çünkü eski bir his yeniden çalışır, seçilme isteği. İnsan bazen ulaşamadığı şeylere takılır. Olmamış ihtimaller büyür. Kapanmamış kapılar zihinde döner. “Neden olmadı?” sorusu kendini tekrar eder. Ama bazen mesele gerçek sevgi değildir. Bazen mesele yarım kalmış bir hırstır. İnsan o kişiyi değil, onun tarafından seçilmiş olmanın vereceği değeri ister. O hayatı değil, o hayatın kendisine vereceğini sandığı onayı ister.

Seçilmek de onaydır, kurtarmak da onaydır, ispatlamak da onaydır.

Bir insan yıllarca onayla yürüdüyse, sakin bir sevgi ona başta tuhaf gelebilir. Çünkü orada savaş yoktur. Kovalamaca yoktur. Belirsizlik yoktur. Kendini ispat edeceği bir alan yoktur. Birinin seni olduğu gibi görmesi, düzenli biçimde yanında durması, yükünü hafifletmesi, seni sürekli performans göstermeye zorlamaması başta garip gelir. Zihin hemen kusur arar. “Bu fazla sakin mi?” der. “Bu bana yeter mi?” der. “Dışarıdan nasıl görünür?” der. Çünkü eski düzen, huzura hemen güvenmez.

Ama insan burada kendine dürüst davranmak zorundadır. Gerçekten karşısındaki insanı mı sorguluyor, yoksa iyi gelen şeye alışık olmadığı için mi huzurun altını oyuyor?

Kendi kıymetini bilmezsen başkası senin kıymetini bilmez. Ama kendi kıymetini bilmek, herkese güçlü görünmek değildir. Kendi kıymetini bilmek bazen “Ben bu masadan kalkıyorum” diyebilmektir. “Ben artık her çağrıldığım yere gitmiyorum” diyebilmektir. “Ben bu imkânın karşılığında özgürlüğümü vermiyorum” diyebilmektir. “Ben kendimi parlatan ama içimi boşaltan hiçbir şeyin içinde kalmak zorunda değilim” diyebilmektir.

Bu bir öfke cümlesi olmak zorunda değildir. Bazen çok sakin bir cümledir. Ama insanın hayatında deprem etkisi yaratır.

“Ben artık bu bedeli ödemiyorum.”

İşte bu cümle sınırdır. İnsan o sınırı çizdiğinde birilerine düşman olmaz. Sadece kendine geri döner. Herkesi suçlamaz. Sadece kendi hayatının sorumluluğunu geri alır. Başkalarının dünyasında değerli bir figür olmak yerine, kendi dünyasında yaşayan bir insan olmayı seçer.

Bu seçim sade bir hayat güzellemesi değildir. Mesele lüks kötü, sadelik iyi meselesi değildir. Mesele şudur: İnsan nerede kendisi olarak durabiliyor? Nerede rol yapmadan nefes alabiliyor? Nerede sürekli güçlü görünmek zorunda kalmıyor? Nerede verdiği kadar alabildiğini hissediyor? Nerede başkasının alanında parlayan biri değil, kendi hayatında yerleşen biri oluyor?

Bir insan için bazen en büyük değişim daha az şey istemek değildir; gerçekten kendi istediği şeyi ayırt etmektir. Çünkü yıllarca başkalarının gözünden bakarak yaşadıysa, kendi isteğini tanıması bile zaman alır. “Ben bunu gerçekten istiyor muyum, yoksa bunu istersem değerli görüneceğimi mi düşünüyorum?” sorusu hayatı değiştirir.

Bazı insanlar güçlü bir çevre ister, çünkü orada görünür olacağını sanır. Bazı insanlar çok para ister, çünkü o zaman güvende olacağını sanır. Bazı insanlar yüksek hayatlar ister, çünkü sıradan olmaktan korkar. Bazı insanlar herkese yetişir, çünkü vazgeçilmekten korkar. Bazı insanlar sürekli verir, çünkü ancak verdiğinde sevileceğine inanır.

Ama bir noktada insan şunu öğrenmek zorundadır: Sevgi, insanın kendini tüketerek satın aldığı bir şey değildir. Değer, başkalarının masasında kazanılan bir unvan değildir. Güven, her şeyi kontrol ederek kurulmaz. Huzur, dışarıdaki gösteriyi büyüterek gelmez.

Kalp de bilinç de acıyla yoğruluyor. İnsan bunu en çok kendi çelişkilerinde öğrenir. Hem güçlü olmak isteyip hem yorulduğunu itiraf edemediği yerlerde. Hem gerçek bağ isteyip hem çıkar ilişkilerinin içinde kalmaya devam ettiği yerlerde. Hem sevilmek isteyip hem kimseye gerçekten yaklaşacak alan bırakmadığı yerlerde. Hem özgür olmak isteyip hem kendini başkalarının beklentisine bağladığı yerlerde.

Bir gün insan bütün bunların ortasında durup şunu diyebilir: “Bana zarar veremezsin.”

Bunu sadece bir insana söylemez. Eski hırsına söyler. Eski onay ihtiyacına söyler. Herkese yetişme zorunluluğuna söyler. Başkalarının dünyasında vazgeçilmez olma arzusuna söyler. “Ben artık kendimi dağıtarak değerli olmaya çalışmayacağım” der. “Ben artık her yerde biraz olmak yerine, kendi seçtiğim bir yerde tam olmayı öğreneceğim” der.

İnsan burada sertleşmez. İçeriden güçlenir. Çünkü sınır çizmek kalbi kapatmak değildir. Sınır çizmek, kendi hayatını korumaktır. Kimden ne kadar alacağını, kime ne kadar vereceğini, hangi bağın onu büyüttüğünü, hangi bağın onu tükettiğini görmektir.

Ve belki de en büyük dönüşüm, insanın artık gücü kendine karşı kullanmayı bırakmasıdır. Çünkü bazı insanlar güçlüdür ama o gücü kendi üstlerine çevirirler. Daha fazlasını yap, daha çok kazan, daha çok dayan, daha çok taşı, daha çok çöz, daha çok ispatla… Bu iç ses insanı tüketir. Bir gün ona da sınır koymak gerekir.

“Yeter.”

Bu kelime bazen bütün bir hayatın yönünü değiştirir.

Yeter, çünkü ben artık yalnızca güçlü görünmek istemiyorum.

Yeter, çünkü ben artık başkalarının dünyasında parlamak için kendi içimi karartmak istemiyorum.

Yeter, çünkü ben artık değerimi sürekli kanıtlamak istemiyorum.

Yeter, çünkü ben artık hayatımı sadece kazanmak üzerine değil, yaşamak üzerine kurmak istiyorum.

İnsanın kendini geri alması böyle başlar. Gürültülü olmak zorunda değildir. Büyük kopuşlarla olmak zorunda değildir. Ama içeride bir yön değişir. Eskiden vazgeçilmez sanılan şeylerin bazıları eski önemini kaybeder. Eskiden çok büyütülen çevrelerin yerini daha gerçek bağlar alır. Eskiden güç sayılan şeylerin bazılarının aslında yük olduğu anlaşılır.

Ve insan bir gün kendi hayatının içinde daha sade ama daha sağlam bir yere doğru yürümeye başlar.

Bu, başarısızlık değildir. Bu, geriye düşmek değildir. Bu, hırstan tamamen vazgeçmek değildir. Bu, gücü doğru yere koymaktır. Para araçtır. Çevre araçtır. Başarı araçtır. Ama insanın kendi hayatında kendini kaybetmeden durabilmesi amaçtır.

Gücün bedelini ödemeyi bırakmak tam da budur. Gücü reddetmek değil; gücün seni yönetmesine izin vermemek. Başarıyı bırakmak değil; başarı uğruna kendini harcamamak. İnsanları terk etmek değil; seni tüketen bağlara kendi hayatının merkezini teslim etmemek.

Bir gün insan şunu anladığında yol değişir: “Benim değerim, ne kadar taşıdığımla ölçülmeyecek.”

O cümle geldiğinde omuzlardan eski bir yük iner. Çünkü o zamana kadar hep taşımıştır insan. Aileyi, işi, ilişkileri, beklentileri, korkuları, geçmişten gelen ispat savaşlarını, başkalarının kendisinden beklediği güçlü duruşu… Hepsini taşımıştır. Sonra bir gün hayat ona başka bir şey öğretir: Taşımak kadar bırakmak da güçtür.

Ve insan bıraktığı yerde eksilmez.

Kendine döner.